گزارش نشست علمی (بازشناسی آثار و اهمیت فعالیت های پژوهشی نجیب مایل هروی)

23
اشاره
در ادامه سلسله جلسات و نشست های علمی انجمن علمی دانش پژوهان ادیان و مذاهب مجتمع آموزش عالی امام خمینی (ره) در تاریخ 24/12/1395ش نشست علمی با عنوان «بازشناسی آثار و اهمیت فعالیت های پژوهشی نجیب مایل هروی» در راستای آشنایی بیشتر با شخصیت و اندیشه های استاد نجیب مایل هروی نویسنده و محقق شهیر افغانستانی با حضور کارشناسان، پژوهشگران، و دانش پژوهان دوره¬های کارشناسی ارشد و دکتری در سالن شهید عارف الحسینی مجتمع آموزش عالی امام خمینی برگزار شد. در این نشست آقایان مرتضی شریفی، سید محمد عارف موسوی نژاد، و سید رضا باقریان موحد سه پژوهشگر که در زمینه نسخ خطی و مظالعات عرفانی و نیز با شخصیت، آثار، و اندیشه¬های نجیب مایل هروی آشنایی و تخصص داشتند؛ آثار و مهمترین فعالیت¬های وی را مورد بررسی قرار دادند که در زیر پس از معرفی اجمالی شخصیت و آثار ایشان گزیده¬ای از آنچه در این نشست را توسط کارشناسان مطرح شده گزارش می شود.
1. درباره نجیب مایل هروی   
استاد نجیب مایل هروی فرزند زنده یاد استاد میر غلامرضا مایل هروی در شهر هرات به دنیا آمد. دوران کودکی را با آموزش در مکتب خانه¬های هرات آغاز نمود. شش ساله بود که به همراه پدرش استاد میر غلامرضا مایل هروی به کابل رفت و تحصیلات ابتدائی و متوسطه را در آنجا گذراند. پس از اتمام تحصیل، در سال ۱۳۴٩ش در انجمن تاریخ کابل مشغول فعالیت شد. وی هم زمان نسخه‌شناسی را از محضر پدرش استاد غلامرضا مایل هروی فراگرفت. در سال ۱۳۵۰ش برای ادامه تحصیل به ایران رفت و در دانشگاه فردوسی مشهد مشغول به تحصیل شد. از سال ۱۳۵٧ تا ۱۳۶۰ش به فهرست ‌برداری در کتابخانۀ آستان قدس رضوی مشهد اشتغال ورزید.
وی از سال ۱۳۶۰ش کارهای تحقیقاتی را در تهران شروع کرد. با تأسیس بنیاد پژوهش¬های اسلامی در سال ۱۳۶۵ش به این بنیاد پیوست و به نسخه‌شناسی پرداخت. همکاری وی در زمینۀ نسخه‌شناسی، کتاب‌شناسی و تصحیح متون و تدریس سالها ادامه داشت. نجیب مایل هروی حدود پانزده سال به تدریس، مطالعه و پژوهش‌های ادبی تاریخی و عرفانی در بنیاد پژوهش¬های اسلامی ادامه داد و طی این مدت، ضمن تسلط به ادبیات کلاسیک، عمیقاً به ادبیات معاصر فارسی و عرفان اسلامی علاقه‌مند و مقالات متعددی در این زمینه نوشت و در حوزه‌ تصحیح متون و نسخه‌شناسی ده¬ها کتاب منتشر کرد.
از نجیب مایل هروی تا کنون بیش از صد کتاب و مقاله در زمینه¬های گوناگون از جمله متن شناسی، نسخه شناسی، عرفان و ادبیات، تاریخ، مشاهیر، کتابشناسی و... منتشر شده است. با پیدایش جنگ¬ها و نا آرامی¬های سیاسی در چند دهه اخیر در افغانستان، مایل هروی پس از فراغت از دانشگاه تا کنون در جمهوری اسلامی ایران اقامت دارد. وی هجرت به دیارهای غربی و اقامت در آنجا را به تحقیق و تفحص پیرامون میراث اسلامی ترجیح داده است. در مدت اقامت در ایران وی با نهادهای مهم آکادمیک این کشور از جمله کتابخانه آستان قدس رضوی،کتابخانه مجلس شورای اسلامی ایران، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، و مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی همکاری داشته است.
به دلیل خدمات علمی قابل توجهی که نجیب مایل هروی در عرصه فرهنگ اسلامی انجام داده تاکنون از جانب نهادهای مهم ایرانی مورد تقدیر قرار گرفته است. برای نمونه در سال ۱۳۸۶ش در مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی جایزه ادبی تاریخی بنیاد دکتر محمود افشار به وی تعلق گرفت و در سال 1393ش نیز وی در سی و دومین دوره از جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران از جانب ریس جمهور وقت ایران دکتر حسن روحانی مورد تقدیر قرار گرفت.
نجیب مایل هروی آثارش را در زمینه¬های مختلف از جمله: عرفان و تصوف، ادبیات فارسی، شخصیت پژوهی، کتاب شناسی، و نسخه شناسی تألیف کرده است. پژوهش¬های وی شامل تألیف، تدوین، تصحیح، و تعلیقه در قالب کتاب، مقاله علمی پژوهشی، و مدخل¬های دایرة المعارفی است. برگ بی‌برگی یادنامه استاد میر غلامرضا مایل هروی، این برگ‌های پیر مجموعه بیست اثر چاپ ناشده فارسی در قلمرو تصوف، پیر بیابانکی پژوهشی در نقد آراء و آثار علاءالدوله سمنانی، در شبستان عرفان مجموعه رسائل فارسی از پیران ایران، شرح مثنوی مولوی موسوم به مخزن الاسرار ولی محمد اکبرآبادی، و خاصیت آینگی نقد حال و گزیده آثار فارسی عین القضات همدانی و معارف سلطان ولد تصحیح تاج¬التراجم فی تفسیرالقرآن للاعاجم تألیف ابوالمظفر اسفراینی و مقدمه¬ای بر شرح التعرف لمذهب التصوف تألیف محمد مستملی بخاری نمونه ای از پژوهش های استاد نجیب مایل هروی است که منتشر شده است. از وی مدخل¬های ابن عماد، ابوالفلاح، ابو منصور اصفهانی، اویسیه، الهام، الهی اردبیلی، ابوالفضل ابن قیسرانی، ابن قیم جوزیه، ابوالفضل سرخسی، ابو سعید ابوالخیر، افغانستان، اسیری لاهیجی، أبو عبدالرحمن ابن مبارک، انسان کامل، برهان محقق، و شهاب¬الدین ابن علان نیز در دائره¬المعارف بزرگ اسلامی چاپ شده است.

photo 2017 04 10 21 15 29
2. گزارش مرتضی شریفی نویسنده پایان نامه (معرفی شخصیت، فعالیت¬ها، و آثار نجیب مایل هروی)
مرتضی شریفی دانش پژوه رشته ادیان و مذاهب مجتمع آموزش عالی امام خمینی نویسنده پایان نامه (معرفی شخصیت، فعالیت¬ها، و آثار نجیب مایل هروی) نخستین سخنران این نشست بود. ایشان پایان خود را در سه فصل تدوین کردند و گزارشی از پایان نامه خودشان در این نشست ارایه کردند. بر اساس یافته های پژوهشی شریفی کتاب های استاد مایل هروی در موضوعات تاریخ، زبان و ادبیات فارسی، نسخ خطی، تصحیح متون، عرفان و تصوف و... تالیف شده است. مقالات ایشان نیز در همین موضوعات تا کنون در ایران، افغانستان، و شبه قاره و تاجیکستان منتشر شده اما بیشترین آثار ایشان در موضوع عرفان و تصوف تالیف شده است. شریفی در گردآوری پایان نامه خویش کتاب ها و مقاله های استاد مایل هروی را با سه روش شمارشی، توصیفی، و تحلیلی معرفی کرده است. جدول شمارشی آثار و مقالات و محل انتشار آنها و نیز تصاویر استاد مایل هروی و تصاویر برخی از مهمترین کتاب ها و تصاویر جوایز و لوح تقدیرهای که استاد مایل هروی از نهادها و شخصیت ها از جمله از دست دکتر سید محمد خاتمی و دکتر حسن روحانی دو رییس جمهوری اسلامی به مناسبت برنده شدن کتاب هایشان در جائزه کتاب سال دریافت کرده است ضمیمه های این پایان نامه را تشکیل می دهد.    


3. سخنرانی سید محمد عارف موسوی نژاد
سید محمد عارف موسوی نژاد دومین سخنران این نشست علمی بود که بیشتر آن بخش از زوایای شخصیت علمی و اجتماعی استاد نجیب مایل هروی را به حاضرین در این نشست معرفی کرد کمتر مورد توجه نویسندگان عرصه ایشان به آنها پرداخته شده است. موسوی نژاد که خود از پژوهشگران عرصه نسخ خطی است و در سالیان اخیر با استاد مایل هروی در ارتباط است از خاندان ایشان و برخی از خاطرات که از استاد مایل هروی داشت؛ را برای حاضرین ذکر کرد. سید محمد عارف موسوی نژاد در بخش های از سخنرانی اش استاد میر غلامرضا مایل هروی پدر استاد نجیب مایل هروی را که از اندیشمندان برجسته افغانستان در زمینه های تاریخ و ادبیات و تصحیح نسخ خطی افغانستان به شمار می رفت و در دانشگاه کابل و انجمن تاریخ افغانستان نقش مهم داشت را به حاضرین معرفی کرد. همچنین فعالیت های استاد میر غلامرضا مایل هروی و جایگاه اجتماعی و فرهنگی خاندان مایل هروی را در هرات و کابل که کمتر در کتاب ها آمده را بیان کرد. از نگاه وی وجه مشترک این پدر و فرزند فرزانه تلاش و کوشش بی وقفه ایشان در بازشناسی فرهنگ اسلامی و تعلق خاطر خاص آنان به دین و اندیشه بوده است. به گفته موسوی نژاد استاد نجیب مایل هروی هیچ کتابی را بدون تأمل مطالعه نمی کند و همه آثار دیگران را که تا کنون از نظر گذرانده را در گوشه های کتاب ها و مقاله ها دیدگاه های خویش را نیز یادداشت کرده است. از نظر موسوی نژاد رشد و نمو و تکامل علمی استاد مایل هروی طی سه دوره بوده است. دوره نخست و اصلی سالیان که او نزد پدرش استاد میر غلامرضا مایل هروی در زمینه های مختلف از جمله آشنایی با فنون مخطوطات گذرانده است و این دوره مهمترین دوره دانش آموختگی لااقل در زمینه تصحیح نسخ خطی بوده است. دوره دوم نیز آن مقطع از زندگی استاد مایل هروی بوده که ایشان دوره های کارشناسی و ارشد را در رشته زبات و ادبیات فارسی در دانشگاه فردوسی گذرانده و در آنجا زیر نظر استادان بزرگ در زمینه زبان و ادبیات فارسی و دیگر عرصه ها به آموزش و پژوهش پرداخت. سومین دوره از برجستگی علمی استاد مایل هروی دهه های چهارم و پنج زندگی ایشان استاد که گوناگونی مطالعات و یافته های پژوهشی ایشان را می بینیم. در نگاه موسوی نژاد آثار استاد مایل هروی علاوه بر کثرت و گوناگونی از عمق و محتوای خاص برخودار است زیرا ایشان در تالیف و انتشار آثارشان دقت قابل توجهی را به خرج می دهد. در ادامه ایشان برخی از مشکلات مانند بیماری، پیری و ضعف، مشکلات روحی و روانی، مشکلات مالی و... که اکنون استاد مایل هروی با آنها رو به رو است را برشمردند که امید است کسانی که به نوعی با خدمات ایشان آشنایی دارند و توان همکاری با ایشان را دارند به مشکلات موجود در زندگی استاد مایل هروی توجه کنند و در صورت ممکن برای سلامتی این شخصیت فرزانه در راستای تعالی بخشی به فرهنگ و اندیشه اسلامی و احیاء میراث اسلامی ایشان را یاری رسانند.


4. سخنرانی سید رضا باقریان موحد
سید رضا باقریان موحد پژوهشگر مطالعات عرفانی و نسخ خطی سومین سخنران این نشست علمی با نگاه دیگر شخصیت و آثار استاد مایل هروی را به بررسی گرفت. ایشان در بخش های از صحبت های شان گفتند استاد نجیب مایل هروی در سراسر ایران از جمله کسانی است که تا کنون بر اثر شایستگی در خلق پژوهش های ناب و بی نظیر با نگاه کاملا علمی و پژوهشی جوایز مهمی را بدست آورده اند که برنده شدن طی دو نوبت در جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران مهمترین گواه در این راستا است. از نظر باقریان موحد باید برای تکریم شخصیت این شخصیت فرهیخته باید آثار او را به صورت علمی و پژوهشی مورد بررسی قرار داد. در ادامه سید رضا باقریان موحد که در زمینه کتاب شناسی دارای روش خاصی است و تا کنون در این زمینه برخی تالفیات نسبتا جدیدی را منتشر کرده؛ دوستداران عرصه آثار و اندیشه های استاد مایل هروی را به تالیف دایرة المعارف نجیب مایل هروی دعوت نمود. از نظر باقریان موحد با توجه به گوناگونی آثار و تالیفات مایل هروی می توان دیدگاه های اصلی او را از تالیفات مستقل، تصحیح¬ها، مقدمه ها، نقد و نظرها و... در موضوعات مختلف استخراج و زمینه تالیف دایرة المعارف نجیب مایل هروی را فراهم ساخت.

 

photo 2017 04 10 21 15 19

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

گزارشی از مراسم تجلیل از استاد قاسم جوادی مراسم پاسداشت تلاش‌های فراوان جناب...
این مقاله در شماره 4 نیستان ادیان و مذاهب به چاپ رسیده است. سيد مرتضي حسيني...
گزارش کتاب فرزند هرات ارج نامه نجیب مایل هروی  (به کوشش: علی اوجبی) سید جمال...
این نشست علمی که از سوی انجمن علمی ادیان و مذاهب با همکاری گروه علمی ادیان ومذاهب...
بزرگداشت شيخ نمر باقر النمر با همکاري انجمن اديان و مذاهب و انجمن هاي موسسه زبان...
 اين نشست كه از سوي گروه اديان و مذاهب مجتمع آموزش عالي امام خميني( و با همكاري...
این نشست که از سوی انجمن علمی ادیان و مذاهب با همکاری گروه علمی ادیان و مذاهب و...
برگزاری مراسم محرم در اندونزی، در شهر پاریامان نزدیك شهر پادانگ ، پایتخت استان...
 شناسنامه موسوعه الموسوعة الفقهيه، وزارت اوقاف و شئون اسلامي‌كويت، چاپ پنجم،...
در اين مقاله مراسم عاشورا و شهادت امام حسين عليه السلام در حماسه‌هاي مالايي‌هاي...
گزارشی از فعالیت‌های اسماعیلیه پس از طالبان در افغانستان     جغرافیای انسانی...
دومین کرسی آزاد اندیشی تحت عنوان (وضعیت مطالعات اسلامی – شیعی در آلمان) با سخنرانی...
  در نشست علمی ­ای که روز سه شنبه 4/12/94 از سوی انجمن علمی ادیان و مذاهب حوزه، در...
عنوان نشست: «جایگاه عاشورا و منابع عاشورایی در مذهب زیدیه»عاشورا،...
  در تمام اديان الهي دستور العمال هاي بندگي و عبادت خداوند، كه به آنها احكام يا...