عنوان نشست: «جایگاه عاشورا و منابع عاشورایی در مذهب زیدیه»
عاشورا، جانگدازترین رخداد عقیدتی در تاریخ بشر است. برخی ریشه این واژه را از عشار به معنای چیزی اثر گذار و دامنه دار گفته اند (جوهری و...). در اهمیت و جایگاه آن همین بس که ادیان دیگر از مسیحی و... حرمت آن را پاس می دارند، حتی برخی مانند بن لادن شرعیت قیام بر علیه آل سعود را بنا بر سیره حسین بن علی (ع) در روز عاشورا بر می شمارد.

مبلغ موفق در واقعه عاشورا باید سه شاخصه داشته باشد:
1ـ نسبت به واقعه کربلا از نظر متن تاریخی اطلاعات لازم را داشته باشد.
2ـ قدرت تحلیل داشته باشد، به گونه ای که پرسش هایی از دل واقعه بیرون آورد و به صورت مستند پاسخ دهد.
3ـ به یاد داشته باشد، عاشورا همان اندازه که عقلانیست، عاطفی و احساسی نیز هست.
از سویی ما با سه چهره از عاشورا روبرو هستیم.
الف: دهم محرم الحرام سال 61 هجری قمری که امام حسین (ع) و اصحاب گرانقدرشان، ماناترین رخداد عقیدتی تاریخ را رقم زدند. و ما نه می توانیم این رخداد را به خودمان نزدیک کنیم و نه می توانیم خودمان را به آن نزدیک سازیم.
ب: نقل و نگارش آن به آن رخدادهای دهم محرم 61 هجری که یا ناظران ـ مستقیم و غیر مستقیم ـ آن را برای ما گزارش کرده اند ـ که 28 نفرند ـ یا مورخین که واقعه را از گزارشگران گرفته اند و در کتاب های تاریخی خود در نگارش رخدادهای سال 61 هجری، به نگارش آورده اند. که مهم-ترین این نگاشته های تاریخی عاشورا ـ در شش قرن اول هجری ـ هشت نگاشته زیر می باشد:
ـ مقتل الحسین ابو مخنف ازدی (م 157هجری) ـ شیعه
ـ مقتل محمد بن سعد در طبقات الکبری (م230 هجری) ـ سنی
ـ مقتل بلاذری در انساب الاشراف (م 279 هجری) ـ سنی
ـ مقتل ابوحنیفه دینوری در اخبار الطوال (م 282 هجری) ـ سنی
ـ مقتل یعقوبی در تاریخ یعقوبی (م284 هجری) ـ شیعه
ـ مقتل طبری در تاریخ الامم و الملوک ـ سنی
ـ متقل ابن اعثم کوفی در الفتوح (م314 هجری) ـ سنی
ـ مقتل خوارزمی که بصورت کتاب مستقل نگاشته شده است. (م 568هجری)
همان گونه که می بینیم بیشتر این مقل ها را برادران اهل سنت نگاشته اند. و حتی مقتل ابومخنف را نیز از نگاشته های اهل سنت به یادگار داریم. در این بین، این پرسش در ذهن می آید که عاشورا و منابع عاشورایی در دیگر فرق شیعی چگونه است؟ آیا فرهنگ عاشورایی آن ها، بسان فرهنگ عاشورایی شیعیان جعفری است؟ آیا آن ها نیز از مقتل های گزارش شده از سوی اهل سنت، عاشورا را به روایت دارند؟ یا خود میراث مکتوب عاشورایی به روایت از اندیشوران شیعی دارند؟ این نقیصه، انجمن ادیان و مذاهب اسلامی مجتمع آموزش عالی امام خمینی (ره) و انجمن دین پژوهان افغانستان را برآن داشت تا با همکاری گروه ادیان و مذاهب اسلامی مجتمع آموزش عالی امام خمینی (ره) در نشستی علمی «جایگاه عاشورا و منابع عاشورایی در مذهب زیدیه» را به پژوهش گیرند.
این نشست علمی و بایسته سرانجام در تاریخ 16/8/1395 خورشیدی با حضور اساتید محترم: دکتر سید علی موسوی نژاد (عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب و متخصص در مذهب زیدیه) و دکتر عصام العماد (مدرس و پژوهشگر علوم اسلامی از کشور یمن) به دبیر علمی: محمد عارف بصیر (دانش پژوه دکتری جریان های کلامی معاصر) در سالن شهید صدر مجتمع آموزش عالی امام خمینی (قدس سره) برگزار گردید.
نخست استاد دکتر عصام العماد که خود یمنی و دانش آموخته عربستان سعودی می باشد 30 دقیقه به بیان جایگاه عاشورا در جامعه امروز زیدیان یمن پرداختند. ایشان سخنان خود را در سه محور بیان داشتند.
1ـ تأثیر انقلابی امام حسین (ع) بر جامعه زیدی و قیام اخیر زیدیان یمنی
2ـ بعد معنوی شخصیت امام حسین (ع) و تأثیر در جامعه زیدی و قیام معاصر زیدیه یمن
3ـ عاشورا در اندیشه رهبر زیدیان یمن؛ سید حسین الحوثی
استاد عصام در دو محور نخست، گفتند: بیداری اسلامی سرانجام تنها در دو کشور بحرین و یمن باقی ماند که این مانایی، ناشی از تأثیر پذیری این دو جامعه از امام حسین (ع) می باشد. چنانچه شعار امروز مردم این دو کشور، همان شعار امام حسین (ع) است که «هیهات من الذله».
در کشور یمن و درمیان زیدیان آن، الگوسازی امام حسین (ع) کاملا ملموس و برجسته است. تا آنجا که در نام گذاری، مردمان این سرزمین، حتی جریان ها و گروهای رقیب و گاه دشمن، همه به نام امام حسین (ع) تبرک می جویند. این مهم را در نگاهی گذرا به نام های سران زیدی یمن خواهید یافت.
زیدیان یمن حتی آنگاه که به ستم عباسیان و یا عثمانیان مجبور به عقب نشینی می شدند و تنها شهر صعده برایشان می ماند، باز با الگو گیری از امام حسین (ع) دشمن را به عقب می راندند. و این تجربه مکرر تاریخی، هراس دشمنان امروزیشان را بر انگیخته است تا آنجا که برخی از سران دشمن، از این سابقه تاریخی بیمناکی خود را بر زبان آورده اند.
در محور سوم دکتر عصام العماد نخست نگاهی گذرا به گذشته زندگی سید حسین الحوثی داشتند و او را برترین معرف معاصر شخصیت حسین بن علی (ع) در یمن دانستند. و کتاب عاشورای امام حسین (ع) از نگاشته هایش را نام بردند.
دیدگاه ها و سخنرانی های سید حسین الحوثی در مدارس و مراکز نظامی یمن تدریس می شود. به باور سید حسین الحوثی در زمان امام حسین (ع) کشور اسلام از سه جامعه تشکیل می شد:
ـ جامعه مدنی
ـ جامعه کوفی
ـ جامعه شامی
به پنداشت سید حسین الحوثی، خیانت جامعه مدنی و جامعه کوفی بسی بالاتر از خیانت جامعه شامی بود. چرا که مردم مدینه، سخنان پیامبر اکرم (ص) درباره امام حسین (ع) را شنیده بودند و از سویی به چشم خود سیره و شخصیت آن حضرت را دیده بودند. جامعه کوفه نیز هم سخن امیر المومنین علی (ع) درباره امام حسین (ع) را به یاد داشتند و هم به خوبی آن حضرت را می شناختند. با این همه از کمک آن حضرت فرو نشستند و برخی شمشیر بر امام حسین (ع) کشیدند.
به باور سید حسین الحوثی، زیدیان، امروز نیز خائن هستند و خیانت آن روز را امروز تکرار می کنند! چرا که سلطه بیگانان را پذیرفته اند! معارف زیدی را کنار گذاشتند و به جای آن معارف بیگانه و دشمن را در مدارس و جامعه تدریس و ترویج کردند! که این خیانت ها همه و همه ریشه در تقدس خلفای ثلاثه در اندیشه زیدیه دارد.
بییش از یکصد عالم یمنی بر علیه سید حسین الحوثی یک صدا شدند. که ما هم سید و برتر از تو هستیم و هم بزرگ تر. تا این که سید حسین الحوثی مدعی شد که من سیدی در خانه دارم که بزرگتر و برتر از همه سادات و علمای یمن است و در جلسه ای که برای معرفی این سید عالم و بزرگ برگذار گردید، یک جلد قرآن قدیمی را روی دست آورد و گفت: عمر این سید بزرگوار 1400 سال است که از همه شما عالم تر و بزرگ تر است. و گفتگوی ما باید بر اساس قرآن کریم باشد.
پس از نیم ساعت، نوبت به صحبت های جناب استاد دکتر سید علی موسوی نژاد رسید. ایشان در ابتدای سخنرانی 45 دقیقه ای خود، فیلم کوتاهی از عزاداری محرم سال جاری در یمن را به نمایش گذاشتند.
دکتر موسوی نژاد نخست از یکصد سخنرانی عاشورایی در دسترس از سید حسین الحوثی سخن گفتند. آنگاه به تأثیر جدی عاشورا بر جامعه یمن گذر کردند که برترین ویژگی این تأثیر، تأثیرگذاری در زندگی عملی بود. که هم از افراط باطنی گری به دوری است و هم غیر ملموس نیست و هم قابل اسوه گیری است.
جایگاه امام حسین (ع) در میان زیدیه مقدمه ای بود که جناب دکتر بیان داشتند؛ زیدیان امام حسین (ع) را امام سوم، منصوص به نص جلی و معصوم می دانند. چنانچه در مباحث کلامی در کتاب های گوناگون زیدی مانند تثبیت الامامه ها و.... کهن این تأکید بر منصوص و معصوم بودن را می یابیم.
زیدیه یک جریان واحد نبوده و نیست. برخی از زیدیان کاملا حدیث گرا بودند، چنانچه سفیان ثوری حدیث¬گرا را از زیدیان دانسته اند. برخی عقل گرا و معتزلی بودند؛ چنانچه جریان عقل گرای معتزله زیدی، گاه معتزله الیمن نام گرفتند.
جریان معتزله و عقل گرا کمتر به نگارش عاشورایی کمر بستند. آن چه که میراث عاشورایی زیدیان است یا نگاشته زیدیان اهل حدیث است یا کسانی که هم به کلام و هم حدیث و... نظر داشتند، از خود به یادگار گذاشتند.
حدود چهل مقتل دارای اعتبار نسبی را می توان نام برد که برخی از این مقتل ها نگاشته زیدیان می باشد.
همزمان با مقتل شیخ صدوق، مقاتل الطالبین را داریم که ابو الفرج اصفهانی اموی زیدی مذهب متوفای 356 هجری نگاشته است.
از زیدیان شمال ایران احمد بن ابراهیم (ابوالعباس حسنی) متوفای حدود 356 هجری به شهر آمل، المصابیح را نوشت.
الافاده من تاریخ الائمه الساده معاصر الارشاد شیخ مفید به قلم ابوطالب هارونی در اوایل سده پنجم، خامه شد که در صفحاتی چند به زندگی امام حسین (ع) می پردازد.
تفسیر المطالب فی امالی ابی طالب دیگر نگاشته به قلم هارونی است که از کهن ترین منابعی است که با ذکر سند از زیارت جابر در روز اربعین یاد می کند.
امالی الاثنیه کتابی حدیثی با ذکر سند است که مرشد بالله (م 479 هجری) باب باب آن را نگاشت. امالی خمیسیه دیگر کتاب اوست که صدها حدیث کربلایی را در چهل باب گنجانده است.
کتاب مقتل الحسین من امالی السیدین کتاب ارزشمندی است که سه کتاب اخیر را در خود خلاصه کرده است.
آن چه گفتیم از زیدیان ایران و عراق بود که یمنی ها، عیالشان هستند.
حضرت استاد به ناگزیری به پایان رسیدن وقت، ناگفته های مانده را به دیداری دیگر امید دادند.
این نشست علمی تنها طرح بحثی بود که به امید ادامه یافتن در آینده، پس از پاسخ به چند سوال شرکت کنندگان، پایان یافت.

 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

گزارشی از مراسم تجلیل از استاد قاسم جوادی مراسم پاسداشت تلاش‌های فراوان جناب...
این مقاله در شماره 4 نیستان ادیان و مذاهب به چاپ رسیده است. سيد مرتضي حسيني...
گزارش کتاب فرزند هرات ارج نامه نجیب مایل هروی  (به کوشش: علی اوجبی) سید جمال...
گزارش نشست علمی (بازشناسی آثار و اهمیت فعالیت های پژوهشی نجیب مایل هروی) اشاره در...
این نشست علمی که از سوی انجمن علمی ادیان و مذاهب با همکاری گروه علمی ادیان ومذاهب...
بزرگداشت شيخ نمر باقر النمر با همکاري انجمن اديان و مذاهب و انجمن هاي موسسه زبان...
 اين نشست كه از سوي گروه اديان و مذاهب مجتمع آموزش عالي امام خميني( و با همكاري...
این نشست که از سوی انجمن علمی ادیان و مذاهب با همکاری گروه علمی ادیان و مذاهب و...
برگزاری مراسم محرم در اندونزی، در شهر پاریامان نزدیك شهر پادانگ ، پایتخت استان...
 شناسنامه موسوعه الموسوعة الفقهيه، وزارت اوقاف و شئون اسلامي‌كويت، چاپ پنجم،...
در اين مقاله مراسم عاشورا و شهادت امام حسين عليه السلام در حماسه‌هاي مالايي‌هاي...
گزارشی از فعالیت‌های اسماعیلیه پس از طالبان در افغانستان     جغرافیای انسانی...
دومین کرسی آزاد اندیشی تحت عنوان (وضعیت مطالعات اسلامی – شیعی در آلمان) با سخنرانی...
  در نشست علمی ­ای که روز سه شنبه 4/12/94 از سوی انجمن علمی ادیان و مذاهب حوزه، در...
  در تمام اديان الهي دستور العمال هاي بندگي و عبادت خداوند، كه به آنها احكام يا...