دومین کرسی آزاد اندیشی تحت عنوان (وضعیت مطالعات اسلامی – شیعی در آلمان) با سخنرانی آقای غلام یحیی حسینی (دانش­پژوه دکتری مطالعات اسلامی در دانشگاه گوتینگن آلمان) و توضیح و تبیین استاد لطف الله جلالی (عضو گروه علمی ادیان و مذاهب مجتمع عالی امام خمینی) با همت انجمن علمی ادیان و مذاهب و گروه علمی ادیان و مذاهب و همکاری معاونت پژوهش مجتمع روز سه شنبه 27/11/1394 در سالن شهید صدر مجتمع، برگزار گردید.

 

آقای حسینی، ضمن اینکه بر اساس آمار نهادهای رسمی از جمله مؤسسه جهانبنی، دانش­های ایرنا و برنمن آلمان، مسلمان­ها را در این کشور رو به رشد ارزیابی کرد، گفت:

 

درسال 1970جمعیت مسلمان­ها 3/1 درصد و درسال2005،  3،9 درصد و در سال 2011 مجموع ادیان غیر مسیحی 5،3 در صد گزارش شده که اکثریت، مسلمان هستند و 8،6 در صد مسلمانان شیعه هستند. وی گفت: بیش از 2200 مسجد در آلمان وجود دارد که عمدتا توسط ترکها اداره می­شود که 180 مسجد به شیعیان آلمان اختصاص دارد.

 

ایشان در مورد مطالعات اسلامی گفت: مطالعات اسلامی در آلمان از اوایل قرن 17 توسط ياکوب کريستمان (شرق شناس و ستاره شناس و استاد دانشگاه هایدلبرگ آلمان درگذشته به سال 1613م) شروع شد و از سده 19 توسط گستاو وَيل (استاد تاريخ دانشگاه هايدلبرگ درگذشته به سال 1889م) و دیگر دانشگاه­ها و مؤسسات آلمان، مطالعات شرق شناسی و اسلامی ادامه یافت. دو نشریه اسلام (مجله تاریخ و فرهنگ خاورمیانه اسلامی) و جهان اسلام (نشریه انجمن آلمانی مطالعات اسلامی) نیز از 1910م تا کنون مقالات اسلامی را به چاب میرساند. پس از جنگ جهانی دوم، مطالعات اسلامی در آلمان رشد قابل توجهی داشته است. تنها درسالهای 2000-2015 بیش از 4000 هزا جلد کتاب در مورد اسلام در آلمان به نشر رسیده است.

 

ایشان در مورد وضعیت شیعه گفت: شیعه شناسی در آلمان از قرن 15 توسط یوهان شیلتبِرگر، انگلبرت کمپفر (مورخ، پزشک و زبان شناس) آغاز گردید و در طول قرن بیستم توسط اشخاصی مثل گلدزیهر، یولیوس وِلهاوزن در کتاب (احزاب مخالف سیاسی دینی در اسلام قدیم)، اسرائیل فریدلندر یهودی که مقالاتی در مورد منشأ و دگرگونی شیعه منتشر کرده است، ودلف اِشتروتمَن که کتابهای در مورد زیدیه، امامیه واسماعلیه منتشر کرده است، به صورت نه چندان جدی ادامه یافته است. اما بعد از جنگ جهانی دوم؛ این موضوع به صورت جدی تردنبال گردیده است. ایشان به موارد ذیل در مورد مطالعات شیعی بعد از جنگ جهانی اشاره کرد:

 

       1- تألیفات و نویسندگان آلمانی: ویلفرد مادلونگ متولد 1930  صاحب کتاب (اندیشه های کلامی امامیه معتزله و جانشنی حضرت محمد (ص))، ورنر انده متولد 1937، هاینز هالم متولد 1942 صاحب کتاب (شیعه، عرفان اسلامی و..) و  رینر برونر، متولد 1964  که در مورد تقریب مذاهب خیلی کار کرده است؛ پایان نامه ارشد خویش را تحت عنوان (مشکلات جماعت تقریب و نشریه آن)  و رساله دکتری را تحت عنوان (تقریب و فاصله تشیع و الاظهر جنبش فراگیر اسلامی در قرن بیستم) نگاشته است. خانم زابینه شمیتکه، متولد 1964 گروهی منسجم برای مطالعات شیعی تشکیل داده و استاد حسن انصاری نیز در این گروه فعالیت می­کند که البته فعلا این گروه به مطالعات پیشرفته دانشگاه پریمستون آمریکا منتقل شده است. پرفیسور عبدالجواد فلاطوری، متولد 29 دی 1304 در اصفهان. پس از مدارج علمی حوزه­ ای در ایران، وارد آلمان شده به ادامه مطالعات در موضوع فلسفه پرداخته است. از کارهای خوب ایشان؛ تأسیس کتابخانه مطالعات شیعی در دانشگاه کلن آلمان است که متاسفانه فعلا این کتابخانه بدون حامی مشخص دارد خاک میخورد. خانم امیرپور که بیشتر در مورد شیعیان روشنفکر تحقیق می­کند.

 

    2-دانشگاه­ها: کرسی حافظ در دانشگاه گوتی فرانفورد. که آقای رضا پورجوادی فرزند نصرالله پورجوادی فعلا درس­های مربوط به شیعه در این دانشگاه را پیش می­برد. 2- مرکز الیهیات اسلامی در دانشگاه منسر. که پرفسور خورشید این مرکز را اداره می­کند و موافقت کرده رشته شیعه شناسی در این دانشگاه ایجاد بشود.

 

      3- کتاب­های که در آلمان به صورت تخصصی در مورد شیعه نگارش یافته است:

 

آقای حسینی گفت بنده به حدود 30 رساله و 72 تا کتاب دست یافتم که در خصوص شیعه نگارش یافته است که 55 تا ازین کتابها بعد از انقلاب اسلامی ایران نگارش یافته است. 32 اثر به جنبه­ های سیاسی شیعه پرداخته است.

 

      4-مؤسسه­ های علمی توسط شیعیان آلمان.

 

1- آکادمی اسلامی آلمان در مرکز اسلامی هامبورک. که با جامعه المصطفی همکاری خوبی دارد.

 

2-بنیاد مطالعات اسلامی در برلین. که استاد جلالی، دکتر یونانی پور و دکتر اسلامی در آن فعال هستند.

 

آقای حسینی در ادامه، مطالعات شیعی در آلمان را به دو دسته­ مطالعات علمی و رسانه­ ای تقسیم کرد که مطالعات رسانه­ ای بیشتر به معرفی شیعه برای مخاطبین آلمانی به صورت ناقص و تک بعدی می­پردازند. در کنار این­ها، شبکه­ های ضد شیعی نیز در آلمان وجود دارد که عمدتاً از سوی سلفی­ها پیگیری می­گردد.

 

        

 

      استاد جلالی در تبیین موقعیت آلمان در اروپا و جهان به جایگاه زبانی، جغرافیایی، اقتصادی و جمعیتی این کشور اشاره کرد و گفت: 1- زبان آلمانی تا دیروز زبان فلسفه و امروزه به عنوان زبان اقتصاد مطرح است و حدود 100 میلیون نفر به آلمانی سخن می­گویند.

 

 2- از نظر جغرافیایی، جمعیت و مساحت نیز آلمان در مرکز اروپا ودر مرتبه دوم و سوم کشورهای اروپایی قرار دارد.

 

 3- از لحاظ اقتصادی، آلمان پس از آمریکا و ژاپن سومین قدرت اقتصادی در دنیا محسوب می­گردد.

 

 این کشور، عالمان و متفکران بزرگی را در خود جای داده است .

 

 4- همچنین بخش عمده­­ مؤسسه­ های فرهنگی-تحقیقاتی همچون؛ مؤسسه گوته و مؤسسه­ های که در مورد اسلام و علوم اسلامی تحقیق می­کند از احیاء نسخه­های خطی گرفته تا کلام، عرفان، تاریخ و حتی فقه، در این کشور حضور دارد.

 

 5- در آلمان حدود هشتصدهزار شیعه و جود دارد که هفتصد هزار این شیعیان مهاجر و حدود صدهزار آن شیعه بومی است.

 

 ایشان با اشاره به این موقعیت آلمان در میان کشورهای اروپایی؛ گفت: آلمان ادعا دارد فرهنگی ترین کشور اروپایی است. لذا این کشور در صدد احیاء و گسترش فرهنگ خویش می­باشد. استاد جلالی بر این باور بود که آلمان نگران توسعه اسلام و شیعیان داخل آلمان نیست. نگرانی آلمان از گسترش اسلامی است که با فرهنگ­های بیرونی وارد آلمان می­شوند. لذا آلمانی­ها در صدد هستند که رشته­ های مربوط به الهیات اسلامی را در این کشور فعال سازند تا از مسلمانان این کشور استفاده گردد. البته ایشان در ادامه به این موضوع اشاره کرد که کشورهای غربی و امثال آلمان، به رغم قانون اساسی خود مبنی بر عدم دخالت دولت در امور مذهبی، تلاش می­کنند از گسترش مذهب جلوگیری نمایند به خصوص در مورد مسلمانان؛ این وضعیت به صورت جدی تر دنبال می­گردد. ولی گاهی این تلاش­ها نتیجه عکس داده و می­دهد.

 

در پایان، حاضرین در جلسه به پرسش و پاسخ در رابطه به موضوع و وضعیت مهاجرین در آلمان پرداختند.

 

 در اینجا، قسمتی از فایل را که جناب آقای حسینی برایم ارسال کرده است نیز به عنوان تکمیله گزارش، برای خوانندگان محترم می­گزارم:

 

 

مطالعات اسلامی و شیعی در آلمان

 

نگاهی گذرا به مطالعات اسلامی

 

از آغاز تا ظهور رایش سوم (دوران نازی)

 

◦        ياکوب کريستمان شرق شناس و ستاره شناس و استاد دانشگاه هایدلبرگ آلمان درگذشته به سال 1613م

 

◦        شرق‏شناسى به صورت جدی و در مفهوم امروزی­تر آن، از سده نوزدهم با گستاو وَيل (درگذشته به سال 1889م) استاد تاريخ دانشگاه هايدلبرگ شکل گرفت. او با عربی، عبری، ترکی و فارسی آشنایی داشت.

 

◦        چاپ دو نشریه مربوط به مطالعات اسلامی حدود یکصد سال پیش در آلمان:

 

◦        «اسلام: مجله تاریخ و فرهنگ خاورمیانه اسلامی» اولین شماره آن در سال 1910/1289

 

◦        «جهان اسلام: نشریه انجمن آلمانی مطالعات اسلامی» اولین شماره آن در سال 1913/1292

 

دوران نازی (1933-1945)

 

◦        افول کلیه رشته های شرق شناسی از جمله مطالعات اسلامی به دلیل بروزجنگ و نابسمانی

 

◦        مهمترین اقدام علمی آن دوران پروژه قرآن پژوهی در دانشگاه مونیخ بود.   که تمام آن در بمباران دانشگاه از بین رفت. اکنون شبیه به آن پروژه

 

مطالعات اسلامی  پس از جنگ جهانی دوم در آلمان

 

◦        رونق مطالعات اسلامی به دلیل تغییراتی که در عرصه های مختلف علوم تجربی و انسانی در دنیا پدید می­آمد و ظهور عصر ارتباطات و دیگر جنبه­های علمی و اجتماعی قرن بیستم

 

◦        تالیف بیش از سه هزار عنوان کتاب در موضوع اسلام در نیمه دوم قرن بیستم به زبان آلمانی

 

◦        تالیف بیش از چهار هزار عنوان کتاب در موضوع اسلام در ربع اول قرن بیست و یک (2000 تا 2015 میلادی)

 

◦        دو نمونه از اسلام شناسان آلمانی در دوره پس از جنگ جهانی دوم:

 

◦        یُزِف فاَن اس (متولد 1934 میلادی)،

 

◦        آنه ماری شیمیل(متولد 1922 و متوفا در 2003)،

 

نگاهی گذرا به شیعه پژوهی در آلمان

 

پیشینه شیعه شناسی: قرن پانزدهم و هفدهم

 

—      اولین آشنایی آلمانها با ایران و تشیع را به حضور سی ساله یوهان شیلتبِرگر در ایران دوره تیموری باز می گردد.

 

—      حضور بیست ماهه یک آلمانی دیگر به نام انگلبرت کمپفر، مورخ، پزشک و زبان شناس، در سال ۱۶۸۳ در دوران صفوی- بیشتر در پایتخت صفویه، اصفهان

 

—      کِمپفر در ۱۶۹۴ به آلمان بازگشت و مشاهدات خود را درکتابی ثبت و ضبط کرد: کِمپفر اطلاعاتی از وضعیت شیعیان آن روزگار ایران ارائه می دهد، به عنوان نمونه او مطالبی در مورد اهمیت ائمه و منابع غیر از قرآن مانند احادیث پیامبر و اقوال ائمه نزد شیعیان و همچنین مکانهای آموزشی شیعیان و مقام مجتهد، مراحل تحصیلات او و نظریات و جایگاه اجتماعی و سیاسی مجتهد در عصر صفوی مطالبی ارائه میکند.

 

پیشینه شیعه پژوهی: قرن نوزدهم

 

—      علی رغم پیشینه نسبتا طولانی مطالعات اسلامی در حوزه شرق شناسی آلمان، علاقه ی جدی به تحقیقات شیعه شناسی تا قرن 19نشان داده نشده است.

 

—      در نیمه اول قرن نوزدهم میلادی در حوزه شیعه پژوهی اولین مقتل به زبان آلمانی منتشر میشود. این کار توسط هاينريش فردينالد وستنفلد(1808-1899م) خاورشناس آلمانی و متخصص در تاريخ اسلام و ادبيات عرب انجام گرفت.

 

—      مقاله ای علمی که به زبان آلمانی و به طور کامل در مورد تشیع توسط گلدزیهر - اسلام شناس یهودی مجارستانی و پایه گذار مطالعات اسلامی مدرن- اشاره کرد. او این مقاله را در 1874 در موضوع تاریخ ادبیات جدلی میان شیعه و سنی منتشر می­کند.

 

—      مقاله­ی دیگری که در همان سالها در مورد دو شهر شیعه نشین کربلاو حله نوشته شده در شماره 24 نشریه Das Ausland چاپ اشتوتگارد

 

—      در قسمتی از كتاب «اسلام در شرق و غرب» در سال 1885 منتشر شد. بخشي از اين اثر درباره حسين بن علي(علیه السلام) است. از نظر قدمت از اولين پژوهش هايي است كه واقعه كربلا را مطرح كرد.

 

پیشینه شیعه پژوهی: قرن بیستم پیش از جنگ جهانی دوم

 

—      در 1901 یولیوس وِلهاوزن، یکی از پیشقراولان اسلام شناسی علمی، کتاب خود را با عنوان «احزاب مخالف سیاسی – دینی در اسلام قدیم» منتشر می­کند. در آن کتاب به تشیع و خوارج به عنوان دو جریان مخالف وضعیت حاکم برآن دوره پرداخته است.

 

—      پس از ولهاوزن در سال 1908م مقاله ای بلند از اسرائیل فریدلندربا عنوان «دگردینی شیعیان به نقل از ابن حزم» منتشر شد، در همان سال از فریدلندر مقاله ی دیگری با عنوان مقاله­ای با عنوان «عبدالله بن سبأ، موسس شیعه و منشأ یهودی او» منتشر میشود.

 

—      اگر بابیت را از فرقه­های منشعب از تشیع به حساب آوریم، در 1911 هرمان رومر رساله دکتری خود را با عنوان «بابيت و بهائيت،  پژوهشی در تاريخ مذاهب اسلامی» در دانشگاه توبینگن ارائه کرد. که بعدها به صورت یک کتاب منتشر شد.

 

—      در سال 1923 از تئودر نولدکه - اسلام شناس مشهور  آلمانی و نویسنده کتاب تاریخ قرآن- مقاله­ای درباره تشیع با عنوان  «بسوی گسترش تشیع» منتشر می­شود.

 

—      یک مستشرق آلمانی در ایران در نقش یک دیپلمات آلمانی زندگی می ­کرد، ویلهلم لیتن، دانش آموخته دپارتمان زبانهای شرقی برلین، کتابی در سال 1929 در مورد تعزیه چاپ کرد.

 

—      بحث شیعه پژوهی در آلمان، به طور جدی توسط رودلف اِشتروتمَن با نگارش پایان نامه دکتری­اش آغاز شده است. اِشتروتمَن با دفاع از رساله دکتری خود با عنوان «قوانین حکومتی زیدیه» در سال 1911 در دانشگاه هاله نام خود را به عنوان اولین شیعه پژوه آلمان که رساله دکتری خود را در موضوع تشیع نگاشته، معرفی کرده است. یک سال بعد، در سال 1912، از او کتابی با عنوان «آئین زیدیه» منتشر میشود.

 

—      همچنین دو کتاب دیگر با عناوین «تشیع دوازده امامی: تصویری از دو چهره برجسته دینی در دوره مغول» در 1926 و «متون عرفانی اسماعیلیه» را در سال 1943 منتشر نمود.

 

پیشینه شیعه پژوهی: قرن بیستم پس از جنگ جهانی دوم

 

—      تاسیس کتابخانه تخصصی شیعه در دانشگاه کلن در سال 1968 به همت مرحوم دکتر عبدالجواد فلاطوری

 

- نسل اول شیعه پژوهان آلمانی پس از جنگ جهانی دوم

 

—      ظهور نسلی پرکار و توانمند از شیعه پژوهان آلمانی مانند:

 

—      ویلفرد مادلونگ، متولد 1930، آثار: «اندیشه‌‌های کلامی امامیه و معتزله»، کتاب جانشینی حضرت محمد (ص)،  نگارش مدخلهایی در مورد تشیع در دایره المعارف ها

 

—      ورنر انده متولد 1937، آثار: برخى جنبه هاى سوگوارى شیعیان در محرم (1978)، بحث متعه در اسلام معاصر (1980)، فتاواى مراجع شیعه براى جهاد در جنگ جهانى اول (1981)، نوشته­هاى جدلى اهل سنت درباره شیعه و انقلاب ایران (1990)

 

—      - هاینز هالم متولد 1942، او در ایران با کتاب تشیع خود مشهور است. برخی دیگر از آثار او: عرفان اسلامی: شیعیان غالی و علویان (1982)، امپراطوری مهدی. ظهور فاطمیان (1991)، اسلام شیعی: از مذهب تا انقلاب (1994)

 

- نسل دوم شیعه پژوهان آلمانی پس از جنگ جهانی دوم

 

—      1- رینر برونر، متولد 1964 ، شاگرد ورنر انده، آثار: عنوان پایان نامه کارشناسی ارشد او «مشکلات نزدیکی: جماعه التقریب و نشریه آن، رساله الاسلام، به عنوان مجالی برای گفتگوهای فرامذهبی میان اهل سنت و شیعیان در قرن بیستم»- دکتری خود را در 1996 در رشته مطالعات اسلامی با رساله ای با عنوان «تقریب و فاصله: تشیع و الازهر  و جنبش فراگیر اسلامی در قرن بیستم » از دانشگاه فِرَیبورگ بدست آورد. او در رساله خود به مفهوم تقریب در میان مذاهب اسلامى پرداخته و ارتباط الازهر با شیعیان را موضوع پژوهش خود قرار داده بود. برخی از آثار او :

 

—      کتاب: شیعه و تحریف قرآن (2001)، شیعه امامیه در دوران معاصر: فرهنگ دینى و تاریخ سیاسى (2001)

 

—      مقالات: نقش حدیث به عنوان حافظه فرهنگی در تاریخ تشیع (2005)، تشیع در کانتکست معاصر: از سکوت مذهبی تا فعالیت سیاسی (2009)، «اینگونه هدایت شدم» ملاحظاتی در مورد تغییر مذهب درون اسلامی در قرن بیستم و بیست و یکم (2009)، دورانی جالب توجه – مصر و تشیع در سپیده­دمان قرن بیست و یکم (2011)

 

—      2- زابینه شمیتکه، متولد 1964، در سال 1987م كارشناسى ارشد خود را از مدرسه‌ى مطالعات شرقى و آفريقايى لندن ـ انگلستان اخذ نموده است. مقطع دكترى را در دانشگاه آكسفورد انگلستان سپرى كرده و عنوان پايان نامه‌ى دكترى وى نيز « انديشه‌هاى كلامى علامه حلى(726 هـ/1325م) » بوده است كه در سال 1990م از آن دفاع نموده است.

 

—      کتاب: انديشه هاى كلامى علامه حلى (1991)؛ مكاتبات هانرى كربن و ولاديمير ايوانف (1326ـ1345 ش/1947ـ1966 م)  (1999)؛  كلام، فلسفه و تصوف نزد شيعه دوازده امامى (قرن 9 هـ)،(2000)

 

—      ایشان از سال گذشته در موسسه مطالعات پیشرفته دانشگاه پرینستون- آمریکا، جانشین پاتریشیا کرون شده اند.

 

شیعه پژوهان غیرآلمانی

 

—      عبدالجواد فلاطوری، متولد 29 دی 1304 در اصفهان. با دریافت دیپلم در سال ۱۹۴۳ به مدت ۱۳ سال در حوزه‌های علمیه‌ی مختلف در شهرهای اصفهان، تهران و مشهد مشغول به آموختن علوم اسلامی بود. وی در سال ۱۹۵۰ به درجه‌‌ی اجتهاد دینی رسید. در سال ۱۹۵۴ میلادی راهی آلمان شد. وی رساله‌ی دکترای خود را پیرامون اخلاق کانتی نگاشت. رساله‌ی فوق دکترای فلاطوری، که آن را در سال ۱۹۷۳ عرضه کرد، «دگرگونی فلسفه‌ی یونانی در تفکر اسلامی» عنوان داشت. پروفسور فلاطوری رسما در سال 1975 عنوان پرفسوری را دریافت نمود و از همان سال تا زمان بازنشستگی در سال ۱۹۹۱ استاد رشته‌ی مطالعات اسلامی دانشگاه کلن بود. عبدالجواد فلاطوری در جوار انستیتوی شرقشناسی دانشگاه کلن یک کتابخانه‌ی شیعه را راه‌اندازی کرد.

 

—      کتایون امیرپور، زاده ۱۹۷۱ در کلن، استاد مطالعات اسلامی در دانشگاه هامبورگ. پدر او ایرانی و مادر ایشان آلمانی است،  پدر او منوچهر امیرپور، رایزن فرهنگی ایران در آلمان در زمان محمد رضا شاه بود. همسر خانم امیرپور، نوید کرمانی، نویسنده و پژوهشگر ایرانی شناخته شده در آلمان است.

 

—      بین سالهای 1990 تا 1994 برای دوره لیسانس در دو رشته مطالعات اسلامی و علوم سیاسی در دانشگاه بن مشغول تحصیل بود. از 1994 تا 1995 با بورس سازمان دآاد (DAAD) به مدت یک سال به مطالعه الهیات شیعه در دانشگاه تهران پرداخت. در سال 1996 کارشناسی ارشد خود را در رشته مطالعات اسلامی بدست آورد. پس از آن برای دوره دکتری در رشته ایران شناسی به دانشگاه بامبرگ رفت و در سال 2000 از رساله دکتری خود دفاع نمود. موضوع رساله دکتری او «اسلام غیرسیاسی: تفکر و عمل عبدالکریم سروش در جمهوری اسلامی ایران» بود.

—      برای فوق دکتری خود بورس گرفته و با همین بورس در فاصله 2003 تا 2005  به لیدن هلند رفت و تحقیق خود را زیر نظر نصر حامد ابوزید انجام داد. عنوان آن «قانون خدا و قدرت مردم - محمد مجتهد شبستری تفسیر سکولار از اسلام»

    کتاب:  اسلام شیعی (2015)، تشیع ضد اهل سنت – اهل سنت ضد تشیع (2013)، در مسیر یک اسلام دیگر: متون متفکران ایرانی، حسن یوسفی اشکوری، محسن کدیور و محمد مجتهد شبستری (2009)

 

محسن کدیور و محمد مجتهد شبستری (2009)

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

گزارشی از مراسم تجلیل از استاد قاسم جوادی مراسم پاسداشت تلاش‌های فراوان جناب...
این مقاله در شماره 4 نیستان ادیان و مذاهب به چاپ رسیده است. سيد مرتضي حسيني...
گزارش کتاب فرزند هرات ارج نامه نجیب مایل هروی  (به کوشش: علی اوجبی) سید جمال...
گزارش نشست علمی (بازشناسی آثار و اهمیت فعالیت های پژوهشی نجیب مایل هروی) اشاره در...
این نشست علمی که از سوی انجمن علمی ادیان و مذاهب با همکاری گروه علمی ادیان ومذاهب...
بزرگداشت شيخ نمر باقر النمر با همکاري انجمن اديان و مذاهب و انجمن هاي موسسه زبان...
 اين نشست كه از سوي گروه اديان و مذاهب مجتمع آموزش عالي امام خميني( و با همكاري...
این نشست که از سوی انجمن علمی ادیان و مذاهب با همکاری گروه علمی ادیان و مذاهب و...
برگزاری مراسم محرم در اندونزی، در شهر پاریامان نزدیك شهر پادانگ ، پایتخت استان...
 شناسنامه موسوعه الموسوعة الفقهيه، وزارت اوقاف و شئون اسلامي‌كويت، چاپ پنجم،...
در اين مقاله مراسم عاشورا و شهادت امام حسين عليه السلام در حماسه‌هاي مالايي‌هاي...
گزارشی از فعالیت‌های اسماعیلیه پس از طالبان در افغانستان     جغرافیای انسانی...
  در نشست علمی ­ای که روز سه شنبه 4/12/94 از سوی انجمن علمی ادیان و مذاهب حوزه، در...
عنوان نشست: «جایگاه عاشورا و منابع عاشورایی در مذهب زیدیه»عاشورا،...
  در تمام اديان الهي دستور العمال هاي بندگي و عبادت خداوند، كه به آنها احكام يا...