ايزيديان عراق:

تهيه کننده: سيد محمد جعفر نوري

 عراق کنوني ميان دو منطقه‌ي کويري و بد آب و هواي جنوب و مناطق کوهستاني و صعب العبور شمال قرار گرفته است كه از جهت جمعيت شناسي جزو مناطق کم سکونت به حساب مي آيد.

alalam 635432053074248618 25f 4x3

مطالعات باستان شناسي بيان مي دارد كه اقوام و طوايف بسياري در آنجا زندگي مي كرده اند و برخي از آنها از شهرت جهاني برخوردارند.

آنچه قابل توجه است اين است كه پستي و بلندي هاي زمين باعث محفوظ ماندن بسياري از طوايف و اقوام و ويژگيهاي عرقي و ديني و زباني آنها شده است كه از جمله آنها مي توان به طايفه و دين ايزيديه ها اشاره کرد.

در اين برگه ها تلاش شده است كه ويژگيهاي جمعيت طائفه ايزيديه ها از حيث رشد ساكنان و توزيع جغرافيايي آنان بررسي شود.

ايزيديه ها از بارزترين طوايف ديني مي باشند كه از زمانهاي بسيار دور بر خاك هاي اين سرزمين زندگي كرده اند.

 باور عمومي ايزديان بر اين است که تاريخچه طائفه آنها به سه هزار سال قبل از ميلاد مي رسيده است و همچنين دين آنها از بقاياي قديمي ترين دينهاي كردي مي باشد و به زعم برخي از آنان حتي از دين زردشتي هم قديمي‌تر باشند.

و با وجود اختلاف نظر هاي پژوهشگران در اصل ايزيديه ها و معتقدات آنها اما همگي در يك مسئله اتفاق نظر دارند كه ايزيدي ها از ملتهاي كردي تبار مي‌باشند و گزارش هيئت تحقيق در مورد مشكلات (موصل) كه در سال 1934  به سازمان ملل فرستاده شد بيان مي دارد که حكومت هاي سه گانه (عراق ، تركيه ، انگلستان) اتفاق نظر دارند كه ايزيدي ها از مليت كرد مي باشند و همچنين گزارش اضافه مي كند كه زباني كه آنها با ان تكلم مي كنند كردي است. بر اين اساس پيروان ايزيدي از انتساب خود به عربهاي جنوب و يا ترک هاي عراق ناخوشنود هستند و معتقدند که کردها و ايزيدي ها داراي پدران مشترک هستند.

جمعيت شناسي ايزيدي ها:

حجم و رشد ساكنان و توزيع جغرافيايي و ويژگيهاي جمعيت شناسي به عنوان سنگ زاويه تعريف هر مليت يا طائفه به شمار مي آيد كه مي تواند ريشه‌ها و راههاي پيشرفت آن را دريافت اما بايد توجه داشت كه مطالعات جمعيت شناسي در عراق با چالشهايي روبرو بوده است كه در رأس آن ناقص بودن سرشماري ها و عدم اطمينان به آن است مخصوصاً اينكه عراق از شرايط سياسي و امنيتي نامناسبي برخوردار بوده است چه باعث شد نتايج سرشماري ها به صورت دقيق نباشد مخصوصاً سرشماري هايي كه به توزيع جغرافيايي قوميتي و لغوي و ديني مربوط مي شده است.

در گزارش سازمان ملل در سال 1924 آمده است كه تعداد ايزيدي ها در موصل كه در آن زمان با سليمانيه و اربيل و كركوك يكي بود به 21 تا 30  هزار نفر مي رسيده است. و حكومت هاي مذبور (تركيه، عراق ، انگلستان) تعداد ايزيدي ها را به شرح زير بيان كردند:

حكومت تركيه 18000 نفر معادل 7/2% از مجموع ساكنان

حكومت عراق: 26257 نفر معادل3/3 %  از مجموع ساكنان

حكومت انگلستان: 30000 معادل 8/3 % از مجموع ساكنان

اما طه الهاشمي تعداد آنها را به 20 هزار نفر تخمين زده است و ملاحظه مي شود كه موصل كه شامل (دهوك و نينوي) مي باشد تمام ايزيدي ها را درخود جاي مي داده است و درصدهاي آنان 7-8 % از مجموع ساكنان را تشكيل مي دهند.

در سايه سرشماري نفوس مردم عراق تعداد ايزيدي ها به 32433 نفر در سال 1947 مي رسيده است.

از خلال بررسي ها در نتايج سرشماري نفوس عراق در مي يابيم درصد هاي افزايش ايزيدي ها بيش از 7% در سال در مدت زمان بين سالهاي 1947-1957 بوده است .

واضح است كه استقرار اوضاع در عراق به صورت عمومي و منطقه كردهاي ايزيدي بالخصوص و بازگشت فراريان به جايگاهايشان از عواملي است باعث ازدياد جمعيت آنها شده است .

درسرشماري ساكنان در سالهاي 2000 تعداد طائفه ايزيدي ها بيش از (223000) نفر تخمين زده شده است كه نزديك به 1% از ساكنان را تشكيل مي داده است. واضح است كه اين مسئله به معني عدم تأثيرگزاري آنها بر حوادث و اتفاقات آن دوره نبوده است مخصوصاً در نيمه دوم قرن گذشته خواه در زمينه توزيع جغرافيايي و يا شكل گيري مليتي آنها .

جدول شماره (1)

درصد افزايش ساكنان عراق بر حسب ديانت (%) در سال

زمان

مسلمانان

مسيحيان

ايزيديان

1947-1957

1/4

8/3

2/7

1957-1965

5/3

7/1

1/3

1965-1977

1/4

8/0

9/3

1977-1987

8/3

6/1

1/1

توزيع جغرافيايي ايزدي ها:

اگر مسلمانان را مستثني كنيم طائفه ايزيدي بعد از مسلمانان بزرگترين طايفه عراق به حساب مي آيند ايزيدي ها داراي تجمعات بسياري در كشورهاي عالم هستند كه از جمله اين تجمعات مي توان به :

1-                مناطق ديار بكرو ماردين و جبل طور

2-                حلب، عينتاب و جزيره سوريه

3-                ارمنستان در كناره قارس و اردهان، كناره تفليس و باطوم.

  موصل كه دو استان نينوي و دهوك را درخود جاي داده است بزرگترين تجمع ايزيدي ها در عراق را دارا است. چه 99% از مجموع كل جمعيت ايزيديان را شامل مي شد و در بيشتر استانهاي كشور تا نيمه دوم قرن پيش در هيچ استان عراق حضور نداشتند.

در مقايسته با علل توزيع جغرافيايي و انتشار ايزيديان در مدت مطالعه ملاحظه مي شود كه (لواي موصل)  بيش از (6/98) % از مجموع ايزيديان عراق را در سال 1957 تشكيل مي داده است و بعد از آن بغداد بوده كه 6/0 از آنها را شامل مي شد و به معني ديگر 8/0% از مجموع آنها در ديگر شهرها زندگي مي كردند.

اما نتايج سرشماري نفوس در سالهاي 1965-1977 از انتشار بيشتر ايزيدي ها بر حسب مراكز تجمع آنها در ننيوي خبر داده است در حالي كه درصد انها در سال 1965 در استان دهوك به بيش از 6% از مجموع كلي در استان مي رسيده است در استان كركوك (التأميم) و بغداد مقدار آنها دو برابر شده است وبعد از آن  به تمام استانها پخش شده اند.

توزيع جغرافيايي ايزيديان در عراق (1965-1977) به درصد

استان

1965- به درصد

1970 – به درصد

استانهاي اقليم كردستان

8/98

6/98

استان دهوك

1/6

5/9

استان نينوي

5/92

8/87

بقيه استانهاي اقليم

2/0

3/1

استان بغداد

8/0

8/0

بقيه استانهاي مياني

2/0

4/0

استانهاي جنوي

2/0

2/0

شهرستان سنجار در مقدمه شهرسانهاي عراق در ميزان حضور ايزيديان بوده كه نزديك 59% از مجموع كل كشور را تشكيل مي داده است. آنها در ناحيه‌هاي (شمال) 4/31% از طائفه ايزيدي ها و (مركز) (4/27% ) حضور داشتند اما شهرستان (تكليف) از جايگاه دوم برخوردار است چه نزديك 13% از ايزيديان را تشكيل مي داد و ناحيه (قوش) مركز اصلي تجمل آنها در شهرستان مذكور بوده است اما استان دهوك بيش از 9% از ساكنان آن طائفه را تشكيل مي داد. مخصوصاً ناحيه سميل.

ناحيه مركزي شهرستان شيخان، جايگاه پنجم را بين نواحي عراق  از لحاظ تعداد ايزيديان دارا بوده است. و ناحيه هاي شمال ، مركز شهرستان سنجار، القوش، ناحيه سميل از جايگاه، اول تا چهارم برخوردار بوده اند و ناحيه بعشيقه با 6 درصد از جايگاه ششم بهره مي برده است.

 

توزيع جغرافيايي ايزيديان در عراق بر حسب واحدها در سال 1977

مناطق

تعداد ايزيديان

درصد

ناحيه شمال

32133

4/31

ناحيه مركز شهرستان سنجار

28007

4/27

ناحيه القوش

13013

7/12

ناحيه سميل

9135

9/8

ناحيه مركز شهرستان شيخان

8833

6/8

ناحيه بعشيقه

6396

3/6

ناحيه مركز شهرستان موصل

812

8/0

ناحيه كراره

400

4/0

ناحيه مركز شهرستان دهوك

186

2/0

ناحيه مركز شهرستان رصاخه

179

2/0

استان بغداد در بين استانهاي عراق بعد از نينوي و دهوك در جايگاه سوم قرار دارد و نزديك به 1% از مجموع آنها را در کل كشور در خود جاي مي داده است  که در شهرک هاي کراده با بيش از نيمي از جمعيت آنان و همچنين منطقه الرصافه با بيش از 21 در صد از مهمترين مناطق جذب آنها در بغداد بوده است .

ايزيديان بين دو جريان ديني و قومي:

تاريخ معاصر شاهد حملات و درگيريهاي شديدي بين حكومت هاي عثماني و بين ايزيديها بوده است كه هدف آن از بين بردن و تغيير عقيده و محدود كردن آنان بوده است.

در قرن 19 ميلادي بسياري از  ايزيدي ها به دست  عثماني ها به قتل رسيدند و مناطق وسيعي از آنها تصرف شده و بسياري از روستاهاي آنان ويران شد.

ترك ها نيز تلاش كردند كه در سال 1894 براي بار دوم بر منطقه مسلط شوند و اهل آنجا را مجبور به تغيير افكار و عقايدشان كنند و بر اين اساس گروهي را براي به چنگ گرفتن روستاهاي سنجار اعزام كردند اما اين نيروها در هدف خود ناكام ماندند و مانند اين حملات در زمانهاي بعد تكرار شد و تمام آنها با شکست مواجه شد  که تنها دليل آن ،‌گرايش افراد آن مناطق به ديانت ايزيدي ها بوده است. البته عوامل جغرافيايي و صعب العبور بودن آنها در حفظ آنها از گزند مهاجمان و حتي در حفظ انسجام و عدم تشتت اهالي آنجا موثر بوده است.

حكومتها پي در پي مي آمدند  تا اينكه زمان تأسيس دولت عراق در سال 1921 فرا رسيد و با ايزيديان دشمني خود را با ايزيديان به جهت عدم پرداخت ماليات و داشتن قوانين مخصوص به خود و و زير بار خدمت سربازي نرفتن آغاز كرد و در قرن گذشته و مخصوصاً در سال 1934-1935-1941 دچار حملاتي از سوي دولت مرکزي شدند اما اين بار هدف از حملات مسائل سابق الذکر نبود بلکه هدف آن  بازگرداندن قوميت هاي عربي به منطقه بود و استان نينوي از جمله استانهايي بود كه در راس اين برنامه قرار داشت  و براي آن برنامه ريزي هاي گسترده اي صورت گرفت. و توانستند تعداد از عرب هاي عراق را به اين مناطق سوق دهند.

بعد از تأسيس دولت عراق، حاكمان به عمد اقدام به توزيع اراضي اميريه به شهرك نشينان جديد منطقه كردند كه باعث افزايش محدوده مناطق عرب نشين شده است. و روستاهاي جديدي در منطقه مثلثي سنجار، تلعفر الحضر احداث شد و تعداد ساكنان عشاير بدوي آن كه در آنجا ساكن شده اند در حدود 123 هزار نفر شد.

از سوي ديگر سياست اسكان عرب ها در اين مناطق با كاشت ايزيديان در ميان شهرك هاي عرب نشين پايان نپذيرفت بلكه حتي قصد داشتند كه خود ايزيديان را عرب كنند. در سرشماري نفوس عراق در سال 1977 آشكار شد كه (99%) از مجموع ساكنان طائفه ايزيديه خود را عرب ثبت كرده اند و اين بدان معناست كه تنها 1% از آنها خود را به كردها منتسب مي داند و ملاحظه مي شود كه سياست تعريب ايزيدي ها در استانهاي كردستان عراق بيشتر واضح بوده است.

حملات كوچ اجباري و خرابي كه روستاهاي ايزيديها در نيمه دوم قرن گذشته با آن مواحه بوده اند مخصوصا  بعد از قيام فروردين سال 1961 اين مسئله را تاكيد نمايد.

به عنوان نمونه تعداد روستاهاي ويران شده در شهرستان سنجار 146 روستا و در شهرستان شيخان 66 روستا و در شهرستان تكليف 15 روستا بوده است.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

مجله نیستان ادیان و مذاهب شماره 5 تقدیم محققان گرانمایه می شود. برای دریافت روی قسمت...
 این مقاله در شماره 4 مجله نیستان ادیان و مذاهب به چاپ رسیده است. بررسی...
این مقاله در نیستان ادیان و مذاهب شماره 4 به چاپ رسیده است چکيده جهان اسلام...
تفاوتها و نقاط اشتراک ديدگاه شيعيان با  معتزليان و اهل سنت از ديدگاه شيخ مفيد...
چکیده این مقاله در نشریه نیستان ادیان و مذاهب شماره 5 به چاپ رسیده است. علم...
نماز اسماعيليان  كلمات و سوالات مرتبط: نماز اسماعيلي‌ها. اسماعيليه و...
  فصلنامه طلوع، ش19، از صفحه 89 تا صفحه 114     چكيده     از اهداف مهم تدوين اين...
فصلنامه طلوع، ش13ـ14، از صفحه 251 تا صفحه 268 ١. تعريف مذهب زيديه از جمله مذاهب...
 فصلنامه طلوع، ش16، از صفحه 85 تا صفحه 104 چكيده ابومنصور ماتريدي بنيانگذار مكتب...
چكيده مقاله حاضر، ضمن بررسي نحوه‌ي پيدايش معتزله به علل ذهني و خارجي شكل‌گيري آن...
فصلنامه طلوع، ش8ـ9، از صفحه 249 تا صفحه 282   با طلوع خورشيد فروزان اسلام در پهنه...
درآمد یکی از جریان­های پرنفوذ تاریخ اندیشی عصر نخستین اسلامی، جریان مرجئه است...
  فصلنامه طلوع، ش16، از صفحه 175 تا صفحه 186 اشاره اگر با دقت به نقشه آسيا...
يکي از جريان‌هاي مرتبط با مهدويت، جريان جهميان است. او 15 روز مسجد الحرام را...
  فصلنامه طلوع، ش 5، ص 76 ـ ص 97 چكيده سجده به معناى خضوع و تذلل است، و بالاترين...